سرای خاتون قمصر


سرای خاتون ‘ قمصر، بنایی با تلفیق معماری های اسلامی و اصیل ایرانی، میراثی است که در تاریخ و خاطره مردم ایران اسلامی خواهد ماند. سرای خاتون یکی از خانه های دیدنی در منطقه قمصر کاشان است که با معماری چشم نواز و پیچیدگی های حیرت انگیز خود، اثری ماندگار و زیبا در کنار بوستان های گل محمدی شهر گل و گلاب پدید آورده است. چند سالی بیشتر از احداث این بنای به یادگار ماندنی، نمی گذرد و در حال حاضر نیز مراحل ثبت خود را به عنوان یک اثر ملی را می گذراند تا مانند سایر خانه های تاریخی منطقه کاشان بر دامان کویری این سامان به یادگار بماند.  این بنای جدید با تلفیق از دانش روز و جلوه های سنتی ایرانی و اسلامی  متناسب با نیازهای روحی و معنوی انسان عصر حاضر بنا شده است. در این بنای مقاوم و زیبا از سازه های مدرن، فولاد و بتن آرمه استفاده شده و ترکیبی از معماری های اصیل ایرانی، مناظر چشم نوازی در سقف، ایوان و اتاق ها ایجاد کرده است. طراحی و معماری سرای خاتون قصمر  استاد حلی بوده است. سر در سرداب این خانه به شیوه خانه تاریخی استاد ‘ پیرنیا ‘ ، به شیوه منحصر به فردی با ضخامت پوسته پیازی، گچبری شده است. اطراف حوضخانه صفحه هایی وجود دارد که برای نشیمن استفاده می شود که در این میان صفحه شاه نشین در مقابل درب چوبی با گره درودگری و سقف مقرنس کاری شده در مرکز، جلوه زیبایی به محوطه زیرزمینی بخشیده است.  هریک از اتاق ها نیز با عنوان مشخصی طراحی شده: اتاق موسیقی به شیوه عمارت عالی قاپوی اصفهان در سقف، تنگبری شده و اتاق آیینه با ظرافت خاصی از بنای ‘ شاه چراغ ‘ شیراز الگو برداری شده است. از دیگر زیباییهای این بنای تاریخی می توان به طرح اتاق فیروزه نیز اشاره کرد: در سقف این اتاق، ۱۲ دایره تعبیه شده که هر یک با ۱۲ قطعه فیروزه و به تعداد حروف ابجد نام صاحب بنا تزیین شده است. دو پیش بخاری در دو طبقه این بنا قرار گرفته که با طرح کلاه سربازان صفوی طراحی شده و با گچبری هایی به سبک قاجاری کاشانی زینت داده شده است. درب های این سرا و ورودی آن به سبک سنتی دارای کلون و هشتی بوده، در نماسازی از کاهگل و نقاشی اصیل ایرانی و در تزیینات نیز مقرنس کاری، گره سازی، رسمی بندی و سبک های معماری دوره های مختلف ایرانی و اسلامی به کار رفته است. اتمام این بنا مربوط به سال ۱۳۸۰  می باشد و هزینه ساخت آن هشت میلیارد ریال  بوده است. این اثر قدمت تاریخی ندارد و از معدود آثاری است که به دلیل معماری تلفیقی بی نظیر به کار رفته در آن، پدیده ای ارزشمند در هنر معماری ایرانی بشمار می رود. این بنا موزه و نمایشگاهی از معماری اصیل ایرانی، بوده و حاصل زحمت و تجربه ارزشمند استادان خبره معماری است. پرونده این اثر برای ثبت در آثار ملی ایران ارسال شده و بزودی این کار به اتمام خواهد رسید.

181